بحث‌های عمومی هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد با شعار «بازسازی اعتماد، مدیریت تحول: سازمان ملل کارآمد برای همه» از روز سه‌شنبه ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۱ شهریور ۱۴۰۵) در نیویورک در شرایطی کلید خورد که سایه سنگین بحران انسانی در غزه و کرانه باختری و ناتوانی این نهاد در جلوگیری از نسل‌کشی و اشغالگری، اعتبار، کارایی و مشروعیت این نهاد بین‌المللی را بیش از هر زمان دیگری زیر سوال برده است.

تریبون نیویورک، امسال از یک سو به بستری برای ارزیابی مسئولیت‌پذیری جامعه بین‌المللی در قبال قضیه دیرینه فلسطین تبدیل شد و از سوی دیگر، به بلندگویی رسا برای انعکاس مصائب فلسطینیان و فرصتی برای منعکس کردن واقعیت‌های میدانی سرزمین‌های اشغالی درآمد و بسیاری از رهبران جهان بخش عمده‌ای از نطق خود را به محکومیت اشغالگری، بحران انسانی غزه و جنایات ارتش اسرائیل و شهرک‌نشینان اختصاص دادند و تأکید بر حقوق پایمال‌شده ملت فلسطین و محکومیت اسرائیل به ترجیع‌بند سخنرانی‌ها تبدیل شد.

این حجم از تحرکات دیپلماتیک در اجلاس ۸۱، در امتداد مسیری بود که از نشست سال گذشته مجمع عمومی آغاز شد؛ جایی که با رأی قاطع ۱۴۲ کشور، قطعنامه تاریخی «بیانیه نیویورک» برای اجرای عملی راهکار دو کشوری به تصویب رسید و موج به‌رسمیت‌شناختن کشور فلسطین را به نحو قابل توجهی گسترش داد؛ اقداماتی که البته در عمل، هیچ اثر بیرونی مثبتی بر بهبود وضعیت عینی فلسطین ایجاد نکرد.

یکی از مهمترین اتفاقات اجلاس ۸۱، تکرار کارشکنی واشنگتن در عدم صدور روادید برای رئیس و اعضای هیئت فلسطینی بود؛ امری که صندلی ریاست هیئت فلسطینی را در صحن مجمع خالی گذاشت، اما نتوانست مانع طنین‌انداز شدن صدای مظلومیت فلسطین شود. 

محمود عباس، رئیس دولت خودگردان فلسطین از طریق پیام ویدئویی ضبط‌شده، تصویر مبسوطی از واقعیت‌های جاری را ترسیم و اعلام کرد «ملت فلسطین در غزه در معرض کشتار، ویرانی، گرسنگی و تلاش برای کوچاندن قرار دارد و با جنگ نسل‌کشی مواجه است.» او هشدار داد که «امروز نه تنها راهکار دو کشوری، بلکه اصل حیات و موجودیت ملت فلسطین در اراضی اشغالی هدفِ یک نسل‌کشی و پاکسازی قومی سیستماتیک قرار گرفته است». وی با انگشت نهادن بر ملموس‌ترین تهدیدهای ژئوپلیتیک، به پروژه مخاطره‌آمیز شهرک‌سازی «E۱» اشاره کرد؛ طرحی که با بریدن ارتباط شمال و جنوب کرانه باختری، امکان شکل‌گیری یک کشور را برای همیشه از بین می‌برد. عباس با تاکید بر اینکه ملت فلسطین هرگز کوچ اجباری را نخواهد پذیرفت، نقشه راه عبور از این بحران را تشکیل دولتی واحد با سلاحی قانونمند و یکپارچه‌سازی غزه و کرانه باختری عنوان کرد. او دونالد ترامپ را به ایفای وعده‌هایش به پایتخت‌های عربی و اسلامی مبنی بر جلوگیری از الحاق اراضی فراخواند و در نهایت، خواستار اعطای حق قانونی عضویت کامل فلسطین در سازمان  ملل متحد شد.

فارغ از پافشاری و حمایت‌های مستحکم و دیرینه حامیان سنتی فلسطین همچون ایران، که امسال در نطق مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، که به موازات شرح جنایت‌های اسرائیل و آمریکا در ایران و تاکید بر مقاومت قدرتمندانه عنوان شد، یکی از بی‌سابقه‌ترین ابعاد نشست امسال، تغییر لحن آشکار و موضع‌گیری‌های تند رهبران سه قدرت بزرگ غربی یعنی بریتانیا، فرانسه و کانادا علیه سیاست‌های تل‌آویو بود. این دگرگونی در کلام که در پی رویکرد جدید لندن و تعدادی از پایتخت‌های اروپایی در تحریم اقتصادی شهرک‌های غیرقانونی کرانه باختری شکل گرفته، نشان داد که متحدان اسرائیل تعارفات مرسوم دیپلماتیک را کنار گذاشته‌اند و صراحتاً اقدامات اسرائیل در غزه و کرانه باختری را به عنوان مانع اصلی صلح و تلاشی عامدانه برای نابودی راهکار دو کشوری معرفی می‌کنند.

این هجمه بی‌سابقه در سخنرانی‌های دیگر سران با مواضع تند اسپانیا در توصیف صریح جنایات اسرائیل در غزه به عنوان نسل‌کشی، پافشاری نروژ و بلژیک بر لزوم قطع شریان‌های اقتصادی و تجاری با شهرک‌های غیرقانونی کرانه باختری، و موضع استرالیا در محکومیت اقدامات اسرائیل در شهرک‌سازی و ممانعت از ورود کمک به اوج خود رسید. این همگرایی دسته‌جمعی غربی، گویای عمیق‌ترین شکاف تاریخی بود که تاکنون میان پایتخت‌های غربی و سیاست‌های اسرائیل شکل گرفته و سنگینی آن، نطق بنیامین نتانیاهو را به صحنه تقابل علنی با تفکر غالب بدنه اعضای مجمع عمومی تبدیل کرد.

در همان ابتدای سخنرانی نتانیاهو، نمایندگان ده‌ها کشور در اعتراضی هماهنگ سالن را ترک کردند؛ اما نتانیاهو در برابر صندلی‌های خالی، تمام اتهامات مطرح شده از جمله نسل‌کشی در غزه و خشونت شهرک‌نشینان را رد کرد و ارتش خود را «اخلاقی‌ترین ارتش جهان» نامید. 
او با به دست گرفتن یک «پیجر» به عنوان نماد موفقیت‌های اطلاعاتی خود در برابر محور مقاومت، صراحتاً اعلام کرد که اسرائیل بدون توجه به این فشارها تا پیروزی کامل به جنگ در هفت جبهه ادامه خواهد داد. نتانیاهو که نمی‌توانست از کنار مواضع شرکای سابق خود بگذرد، بخشی از زمان خود را به حمله لفظی تند به فرانسه و بریتانیا اختصاص داد و با لحنی طعنه‌آمیز گفت: «کسانی اسرائیل را به استعمارگری متهم می‌کنند که خودشان مخترع استعمار در جهان بوده‌اند!» حمله به اردوغان و قطر و شهردار نیویورک و مواضع تکراری و همیشگی او علیه جمهوری اسلامی ایران و ابراز آرزوی دیرینه‌اش برای سرنگونی نظام نیز بخش‌های عمده دیگری از نطق تهاجمیِ ۴۰ دقیقه‌ای او را به خود اختصاص داد.

در کنار نطق‌های رسمی سران در صحن اصلی مجمع عمومی، جلسات حاشیه‌ای مجمع هشتاد و یکم در نیویورک، به کانون اصلی رایزنی‌های فشرده، تدوین نقشه‌های راه و تقابل‌های دیپلماتیک درباره غزه و کرانه باختری تبدیل شد. اهمیت حیاتی این رویدادها در این است که برخلاف موضع‌گیری‌های نمادین، مستقیماً بر روی مکانیسم‌های عملیاتی و برنامه‌های پساجنگ تمرکز داشتند.

یکی از این برنامه‌ها، نشست اضطراری وزرای خارجه هشت کشور محوری عربی و اسلامی با هدف دستیابی به آتش‌بس پایدار و تدوین نقشه راه بازسازی غزه بود. اعضای این جلسه، بر این اصل راهبردی پافشاری کردند که مدیریت غزه پس از جنگ هرگز نباید در دست رژیم صهیونیستی بماند، بلکه باید تحت یک حاکمیت یکپارچه فلسطینی اداره شود. آن‌ها در بیانیه‌ای قاطع، ضمن مخالفت صریح خود با هرگونه پروژه کوچ اجباری ملت فلسطین، خواستار مشارکت فعال و ارائه تضمین‌های جدی از سوی آمریکا برای پایبندی اسرائیل به تعهداتش در مرحله نخست توافق غزه و اجرای نقشه راه مرحله دوم طرح شدند. صادرکنندگان این بیانیه همچنین توقف فوری ماشین توسعه شهرک‌سازی‌ها در کرانه باختری، پایان دادن به تروریسم شهرک‌نشینان و فعال‌سازی مکانیسم‌های پاسخگویی بین‌المللی را به عنوان پیش‌شرط‌های غیرقابل‌حذف هرگونه طرح صلح پایدار برشمردند.

از جلسات مهم حاشیه‌ای دیگر مجمع، رونمایی «شورای صلح» از یک طرح ۲.۴۵ میلیارد دلاری برای احیای شش‌ماهه نوار غزه در۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱ مهر ۱۴۰۵) بود. اعضای این هیئت با حضور نمایندگان حدود ۳۵ کشور اعلام کردند که این بودجه اضطراری برای اجرای ۶۶ پروژه اولیه در شش حوزه کلیدی شامل زیرساخت، توسعه انسانی، فعالیت اقتصادی، تحول دیجیتال، امور حقوقی و صلح و امنیت پیش‌بینی شده است. بر اساس اطلاعات منتشره، میزان خسارت‌های فیزیکی اولیه حدود ۳۵.۲ میلیارد دلار و هزینه بازسازی کامل این باریکه طی یک دهه آینده، بیش از ۷۱.۴ میلیارد دلار تخمین زده شده است. 

طرح مذکور علاوه بر تمرکز بر اسکان موقت، آواربرداری و احیای بیمارستان‌ها، خواستار تعمیر گذرگاه‌های مرزی، بازسازی زیرساخت‌های آب و برق، توزیع ۲۵ هزار سامانه خورشیدی و پر کردن دائمی تونل‌های زیرزمینی در مسیر پروژه‌ها است. اجرای طرح به طور کامل مشروط به تحویل سلاح‌ها از سوی حماس، عقب نشینی اسرائیل و واگذاری کنترل غزه به یک دولت تکنوکرات فلسطینی تحت نظارت این شورا است و با توجه به عدم انجام این سه، هنوز هیچ تاریخ قطعی برای آغاز آن اعلام نشده است. مقامات هیئت صلح معتقدند نتانیاهو به دلیل محاسبات انتخاباتی خود در اسرائیل، عامدانه از همکاری دیپلماتیک در این پرونده خودداری می‌کند.

در سومین و گسترده‌ترین بخش از دیپلماسی حاشیه‌ای نیویورک، نشست بلندپایه «اتحاد جهانی برای اجرای راهکار دو دولتی»، در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲ مهر ۱۴۰۵)، یک سال پس از تصویب «بیانیه نیویورک»، به ریاست مشترک عربستان سعودی، اتحادیه اروپا و نروژ در مقر سازمان ملل برگزار شد. این رویداد کلیدی که با حضور نمایندگان نزدیک به ۱۰۰ کشور و سازمان بین‌المللی و مشارکت ویدئویی محمد مصطفی، نخست‌وزیر فلسطین شکل گرفت، به تریبونی برای محکومیت جدی فروپاشی جغرافیایی اراضی اشغالی تبدیل شد. سران و رؤسای مشترک این اتحاد با اعلام صریح فرمول «یک فلسطین، دو دولت، یک منطقه در صلح»، تاکید کردند که غزه و کرانه باختری به همراه شرق بیت‌المقدس، یک واحد جغرافیایی و سیاسی تفکیک‌ناپذیرند و غزه نباید هیچ آینده سیاسی جداگانه‌ای خارج از دولت مشروع فلسطین داشته باشد.در این جلسه، شدیدترین هشدارها درباره از دست رفتن زمان برای نجات راهکار دو دولتی مطرح شد و صراحتاً به پروژه شهرک‌سازی «E۱» اسرائیل اشاره شد که به طور سیستماتیک در حال تکه‌تکه کردن جغرافیای پیوسته فلسطین است. حاضران ضمن پافشاری بر لزوم پایان دادن به اشغالگری بر اساس رأی دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)، خواستار رهاسازی فوری درآمدهای مالیاتی توقیف‌شده فلسطین و ممنوعیت تجارت با شهرک‌های غیرقانونی شدند. این نشست با ترسیم مکانیسم‌های پساجنگ، بر خروج کامل نیروهای اسرائیلی از غزه و استقرار نیروهای انتظامی یکپارچه فلسطینی زیر نظر یک حکومت واحد تاکید کرد.

در چهارمین و انسانی‌ترین محور از رویدادهای نیویورک، نشست ویژه‌ای روز چهارشنبه به ابتکار مشترک اتحادیه اروپا، اردن و بلژیک با عنوان «فراخوانی برای اقدام برای کودکان فلسطینی در غزه و کرانه باختری» برگزار شد. این جلسه که با حضور مقامات ارشد کشورهای عضو سازمان ملل، پزشکان و نمایندگان نهادهای مدنی شکل گرفت، کانون تمرکز خود را بر روی فوریتِ نجاتِ نسلِ آینده فلسطین از چنگال جنگ و ترومای روانی ناشی از آن قرار داد. در این نشست، پیام‌های ویدئویی یاسمن و عمر، کودکان اهل کرانه باختری و مونا، دختر اهل غزه برای حاضران پخش شد، که هراس و اضطراب مداومِ ناشی از جنگ و اشغال حاکم بر زندگی خود و سایه سنگین آن بر سلامت روان، تمرکز و توانایی یادگیری را توصیف کردند و با بیان اینکه آن‌ها طعم امنیت را نچشیده‌اند و زندگی‌شان با وحشت گره خورده است، سران جهان و جامعه بین‌الملل را به پاسداری از حقوق بنیادین کودکان فلسطینی و شنیدن صدای آنان فراخواندند. 

حاضران در این نشست نیز با تکیه بر گزارش‌های پزشکی و مستندات میدانی، خواستار اقدام فوری و الزام‌آور بین‌المللی برای تضمین حقوق، امنیت و آینده کودکان فلسطینی شدند.

سخنرانی‌های هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به وضوح نشان داد که بحران فلسطین از یک مناقشه محدود منطقه‌ای، به یک فوریت امنیتی با ابعاد گسترده بین‌المللی تبدیل شده است. از سوی دیگر، تمرکز جلسات حاشیه‌ای بر موضوعاتی چون آتش‌بس و بازسازی غزه، بیانگر این واقعیت است که بدنه دیپلماتیک جامعه جهانی تداوم وضعیت کنونی در اراضی اشغالی را مخل ثبات بین‌المللی می‌داند.

برایند حواشی و متن‌اجلاس ۸۱ حکایت از آن دارد که «اعتمادسازی» به ساختار سازمان ملل، دیگر با اتکا به بیانیه‌های نمادین و توافق‌های مرسوم دیپلماتیک ممکن نیست؛ بلکه کارآمدی این نهاد منوط به اتخاذ مکانیسم‌های اجرایی، الزامات حقوقی و اقدامات عملی با ضمانت‌های معتبر برای حل ریشه‌ای این پرونده و احقاق حقوق قانونی ملت فلسطین است.